اتاق سرور چیست و چه استانداردهایی باید داشته باشد؟
فرض کنید سرورهای یک شرکت در گوشهای از دفتر، کنار تجهیزات اداری یا در فضایی بدون تهویه مناسب قرار گرفتهاند. افزایش دما، گردوغبار، نوسان برق، رطوبت یا دسترسی افراد غیرمجاز میتواند عملکرد تجهیزات را مختل کند و هزینههای سنگینی به کسبوکار تحمیل شود. اما اتاق سرور چیست؟ اتاق سرور فضای اختصاصی و کنترلشدهای برای نصب و نگهداری سرورها، تجهیزات شبکه، ذخیرهسازی و زیرساختهای مرتبط با فناوری اطلاعات است. در چنین فضایی باید شرایط محیطی، برق، سرمایش، امنیت، کابلکشی و حفاظت در برابر حریق متناسب با نیاز تجهیزات طراحی شود. البته یک اتاق سرور کوچک به اندازه یک دیتاسنتر بزرگ به زیرساخت پیچیده نیاز ندارد و الزامات آن باید با اندازه و حساسیت کسبوکار هماهنگ باشد. در ادامه، کاربرد و تجهیزات اتاق سرور، استانداردهای اتاق سرور، شرایط محیطی، برق، امنیت و نکات مهم طراحی و نگهداری آن را بررسی میکنیم؛ پس تا انتها با ما همراه باشید.
فهرست محتوا
اتاق سرور چیست؟
اتاق سرور فضای اختصاصی و کنترلشدهای برای نصب و نگهداری سرورها، تجهیزات شبکه، تجهیزات ذخیرهسازی و سایر زیرساختهای فناوری اطلاعات است. در این فضا شرایطی مثل دما، رطوبت، برق، تهویه، امنیت و حفاظت در برابر حریق متناسب با تجهیزات مدیریت میشود تا احتمال خرابی و اختلال در سرویسها کاهش پیدا کند. اتاق سرور فقط محلی برای قرار دادن چند سرور و رک نیست. نحوه چیدمان تجهیزات، مسیر کابلکشی، سیستم سرمایش، برق پایدار، UPS، سیستم ارت، کنترل دسترسی و تجهیزات پایش هم در طراحی آن اهمیت دارند.
البته اندازه و سطح تجهیزات اتاق سرور باید با نیاز کسبوکار متناسب باشد. یک دفتر کوچک با چند سرور به زیرساختی در مقیاس یک مرکز داده بزرگ نیاز ندارد. به همین دلیل، هنگام در خدمات طراحی اتاق سرور باید تعداد تجهیزات، اهمیت سرویسها، میزان مصرف برق، تولید گرما و نیازهای آینده را در نظر گرفت.
تفاوت اتاق سرور و دیتاسنتر چیست؟
اتاق سرور و دیتاسنتر هر دو برای نگهداری تجهیزات IT استفاده میشوند، اما از نظر مقیاس، ظرفیت و سطح زیرساخت تفاوت دارند؛ اتاق سرور برای پشتیبانی از تجهیزات یک شرکت یا سازمان با تعداد محدودی رک و تجهیزات طراحی میشود، درحالیکه دیتاسنتر زیرساخت گستردهتری با تعداد زیاد رک، برق و سرمایش افزونه، امنیت، پایش و ارتباطات پیشرفته دارد. بنابراین انتخاب و سطح زیرساخت هرکدام باید بر اساس اندازه، حساسیت سرویسها و نیاز به دسترسپذیری تعیین شود.
اتاق سرور چه کاربردی دارد؟
اتاق سرور فضایی کنترلشده برای نگهداری و بهرهبرداری ایمن از تجهیزات IT مانند سرورها، سوئیچها و تجهیزات ذخیرهسازی است. این فضا با کنترل دما، رطوبت، گردوغبار و جریان هوا، تأمین برق پایدار با تجهیزاتی مانند UPS، محدودکردن دسترسی فیزیکی و استفاده از سیستمهای حفاظت در برابر حریق، به افزایش پایداری و امنیت زیرساخت کمک میکند. همچنین قرارگیری منظم تجهیزات در رک و کابلکشی اصولی، مدیریت، عیبیابی، سرویس و توسعه زیرساخت را آسانتر میکند.
تجهیزات مورد نیاز اتاق سرور چیست؟
تجهیزات اتاق سرور به اندازه و نوع زیرساخت هر سازمان بستگی دارد، اما چند گروه اصلی در بیشتر اتاق سرورها دیده میشوند. رک، سرور، تجهیزات شبکه، UPS، سیستم سرمایش، تجهیزات حفاظت در برابر حریق و ابزارهای پایش، اجزای اصلی این فضا هستند. انتخاب هرکدام باید بر اساس تعداد تجهیزات، میزان مصرف برق، اهمیت سرویسها و امکان توسعه در آینده انجام شود.
- رک سرور: محل نصب منظم سرورها، سوئیچها و تجهیزات ذخیرهسازی؛ باید ظرفیت کافی برای تجهیزات فعلی و توسعه آینده داشته باشد.
- سرور: بخش پردازشی اتاق سرور برای اجرای نرمافزارها، ذخیره اطلاعات، میزبانی سرویسها و ماشینهای مجازی؛ مصرف برق و تولید گرما نیز باید در نظر گرفته شود.
- تجهیزات شبکه: شامل سوئیچ، روتر و فایروال برای برقراری ارتباط میان سرورها، کاربران و شبکههای بیرونی؛ کابلکشی منظم و تفکیک کابل برق و شبکه اهمیت دارد.
- UPS: تأمین برق موقت و محافظت از تجهیزات در برابر قطعی و مشکلات برق؛ ظرفیت آن باید متناسب با توان مصرفی و زمان پشتیبانی موردنیاز باشد.
- سیستم سرمایش و تهویه: کنترل دما و گردش هوا برای جلوگیری از افزایش حرارت و کاهش عملکرد یا عمر تجهیزات.
- سیستم اعلام و اطفای حریق: تشخیص سریع دود و افزایش دما و استفاده از روش اطفای مناسب برای تجهیزات الکتریکی.
- سیستم کنترل و پایش: نظارت بر دما، رطوبت، برق، UPS، سرمایش و تجهیزات شبکه و ارسال هشدار هنگام بروز شرایط غیرعادی.
- هماهنگی تجهیزات: هنگام توسعه اتاق سرور، علاوه بر فضای رک باید برق، ظرفیت UPS، سرمایش، تولید گرما و کابلکشی نیز دوباره بررسی شود.
استانداردهای اتاق سرور چیست؟
استانداردهای اتاق سرور مجموعهای از اصول و الزامات برای طراحی، اجرا و بهرهبرداری ایمن و پایدار از زیرساخت فناوری اطلاعات هستند. این الزامات موضوعاتی مثل برق، سرمایش، کابلکشی، امنیت فیزیکی، حفاظت در برابر حریق، پایش و دسترسپذیری تجهیزات را در بر میگیرند. در ادامه با این استانداردها بیشتر آشنا میشویم:
استاندارد TIA-942
استاندارد TIA-942 یکی از چارچوبهای شناختهشده برای طراحی زیرساخت مراکز داده و اتاقهای کامپیوتری است. نسخه فعلی این استاندارد، TIA-942-C، موضوعاتی مثل زیرساخت مخابراتی، معماری، برق، سیستمهای مکانیکی و سرمایش، حفاظت در برابر حریق، ایمنی، امنیت فیزیکی، پایش و افزونگی را پوشش میدهد.
یکی از نکات مهم TIA-942، توجه به سطح تابآوری زیرساخت است. این استاندارد چهار سطح Rated-1 تا Rated-4 را برای سطوح مختلف زیرساخت و افزونگی تعریف میکند؛ از زیرساخت پایه تا محیطهای دارای تحمل خطا. بنابراین قرار نیست هر اتاق سروری به بالاترین سطح برسد. سطح مورد نیاز باید بر اساس حساسیت سرویسها و هزینه قابلقبول برای کسبوکار تعیین شود.
استاندارد ISO/IEC 22237
استاندارد ISO/IEC 22237 مجموعهای از استانداردهای مرتبط با زیرساخت و تأسیسات مراکز داده است. بخش نخست این مجموعه، یعنی ISO/IEC 22237-1، مفاهیم کلی، مدلهای مرجع و معیارهای طبقهبندی زیرساخت را توضیح میدهد. در این چارچوب، سه معیار مهم شامل دسترسپذیری، امنیت و بهرهوری انرژی هستند. همچنین موضوع مدیریت و بهرهبرداری از زیرساخت در آن مورد توجه قرار گرفته است.
بخشهای مختلف این مجموعه حوزههای متفاوتی را پوشش میدهند. برای نمونه، ISO/IEC 22237-2 به ساختوساز ساختمان و موضوعاتی مثل انتخاب محل، ریسکهای محیطی و پیکربندی ساختمان میپردازد. بنابراین ISO/IEC 22237 را هم بهتر است یک چارچوب جامع برای زیرساخت مراکز داده بدانیم، نه فهرستی از الزامهای یکسان برای هر اتاق سرور.
استانداردهای برق و ایمنی
برق اتاق سرور باید بر اساس استانداردها و مقررات مرتبط با تأسیسات الکتریکی ساختمان طراحی شود. هدف فقط تأمین برق سرورها نیست؛ حفاظت در برابر خطرهای الکتریکی، اتصال زمین مناسب، توزیع صحیح بار، حفاظت تجهیزات و پیشبینی شرایط اضطراری هم اهمیت دارد. مجموعه استانداردهای IEC 60364 از مراجع مهم در زمینه الزامات اساسی تأسیسات برق فشار ضعیف است.
شرایط استاندارد اتاق سرور چگونه باید باشد؟
شرایط محیطی اتاق سرور مستقیم روی عملکرد و عمر تجهیزات اثر میگذارد. دمای بالا، رطوبت نامناسب، گردش ضعیف هوا یا تجمع گردوغبار میتواند باعث افزایش فشار کاری سیستم سرمایش و حتی ایجاد مشکل برای تجهیزات IT شود. به همین دلیل، کنترل شرایط محیطی یکی از بخشهای مهم طراحی و نگهداری اتاق سرور است.
- دمای مناسب: برای تجهیزات دارای خنکسازی با هوا، محدوده توصیهشده ASHRAE اغلب ۱۸ تا ۲۷ درجه سانتیگراد است؛ اما دمای مناسب باید با مشخصات تجهیزات و سیستم سرمایش هماهنگ باشد.
- رطوبت: رطوبت زیاد خطر میعان و خوردگی و رطوبت بسیار کم خطر الکتریسیته ساکن را افزایش میدهد؛ بنابراین دما، رطوبت نسبی و نقطه شبنم باید پایش شوند.
- تهویه و گردش هوا: هوای خنک باید به ورودی تجهیزات برسد و هوای گرم بهدرستی خارج شود. چیدمان رکها و جداسازی مسیر هوای گرم و سرد به بهبود خنککاری کمک میکند.
- گردوغبار: تجمع گردوغبار روی فیلترها، فنها و قطعات داخلی میتواند خنککاری را مختل کند؛ بنابراین پاکیزگی محیط، سرویس تهویه و جلوگیری از ورود آلودگی ضروری است.
- روشنایی: نور کافی و یکنواخت برای نصب، سرویس و عیبیابی تجهیزات ضروری است و باید بهگونهای باشد که دسترسی و مشاهده رکها را مختل نکند.
- پایش شرایط محیطی: دما، رطوبت، گردش هوا، پاکیزگی و روشنایی باید در کنار هم مدیریت و بهصورت دورهای پایش شوند.
استاندارد برق اتاق سرور
- برق پایدار: ظرفیت برق باید بر اساس مصرف فعلی و آینده تجهیزات تعیین و حفاظت در برابر اضافهبار، اتصال کوتاه و نوسانات نیز در نظر گرفته شود.
- UPS: UPS هنگام قطع یا اختلال برق، برای مدت مشخص برق تجهیزات را تأمین میکند؛ ظرفیت آن باید متناسب با توان مصرفی و زمان پشتیبانی موردنیاز باشد.
- سیستم ارت: اتصال زمین مناسب، مسیر ایمنی برای جریانهای خطا ایجاد کرده و خطر برقگرفتگی و آسیب به تجهیزات را کاهش میدهد؛ اجرای آن باید اصولی و مطابق مقررات انجام شود.
- برق اضطراری و ژنراتور: در زیرساختهای حساس، ژنراتور میتواند پس از قطع برق، تأمین انرژی طولانیمدت را بر عهده بگیرد و UPS فاصله زمانی ورود آن را پوشش دهد.
- مدیریت کابلهای برق: کابلها باید منظم، ایمن و بدون کشیدگی یا خمشدگی نامناسب نصب شوند و برچسبگذاری و مدیریت صحیح مسیرها، تعمیر و توسعه زیرساخت را آسانتر میکند.
- طراحی یکپارچه برق: پایداری اتاق سرور به مجموعهای از ظرفیت مناسب برق، حفاظت الکتریکی، ارت، UPS، برق اضطراری و کابلکشی اصولی وابسته است.
- کنترل دسترسی: ورود به اتاق سرور باید فقط برای افراد مجاز امکانپذیر باشد و با قفل، کارت دسترسی یا روشهای احراز هویت کنترل و ثبت شود.
- نظارت و دوربین: در محیطهای حساس، دوربین مداربسته و ثبت ورود و خروج به شناسایی دسترسیهای غیرمجاز و بررسی رویدادهای امنیتی کمک میکند.
- تفکیک سطح دسترسی: دسترسی افراد باید بر اساس نقش و نیاز کاری تعیین شود تا هر کاربر فقط به تجهیزات موردنیاز خود دسترسی داشته باشد.
- حفاظت از رک و تجهیزات: رکها باید در محل امن قرار بگیرند و در صورت نیاز از در و قفل برای محدودکردن دسترسی مستقیم به تجهیزات استفاده شود.
- پاکیزگی و ایمنی محیط: نگهداری وسایل غیرمرتبط و مواد قابل اشتعال در اتاق سرور باید محدود شود تا خطرات محیطی کاهش یافته و فضای کافی برای سرویس تجهیزات وجود داشته باشد.
- سطح امنیت متناسب با ریسک: در محیطهای کوچک ممکن است قفل و کنترل دسترسی کافی باشد، اما زیرساختهای حساس به ترکیبی از کنترل دسترسی، دوربین، پایش و سیاستهای امنیتی نیاز دارند.
استانداردهای ایمنی و اطفای حریق در اتاق سرور
- پیشگیری از حریق: تجهیزات برق و کابلها باید اصولی نصب شوند و از نگهداری مواد قابلاشتعال و وسایل غیرمرتبط در اتاق سرور جلوگیری شود.
- سیستم اعلام حریق: حسگرهای دود و حرارت باید در نقاط مناسب نصب و بهصورت دورهای آزمایش و سرویس شوند تا آتشسوزی سریع تشخیص داده شود.
- سیستم اطفای حریق: روش اطفا باید متناسب با تجهیزات، ساختار اتاق و مقررات انتخاب شود تا ضمن کنترل آتش، آسیب به تجهیزات و اطلاعات به حداقل برسد.
- اطفای خودکار: در زیرساختهای حساس میتوان از سیستمهای اطفای خودکار مناسب تجهیزات IT استفاده کرد که طراحی و انتخاب آن باید توسط متخصص انجام شود.
- مسیر خروج و آموزش: مسیرهای خروج باید مشخص و قابلدسترسی باشند و کارکنان مرتبط با اقدامات اولیه هنگام بروز حادثه آشنا شوند.
- بازرسی و نگهداری: سیستمهای اعلام و اطفا، برق اضطراری، کابلها، اتصالات و تجهیزات سرمایشی باید طبق برنامه منظم بررسی و سرویس شوند.
- ارزیابی ریسک: خطراتی مانند خرابی کابلها، نشتی آب، گرمای بیش از حد و وجود مواد قابلاشتعال باید بهصورت دورهای بررسی و برطرف شوند.
مطالب مرتبط: نگهداری از سرور و اتاق سرور
آنچه درباره اتاق سرور آموختیم
اتاق سرور باید محیطی امن، پایدار و کنترلشده برای فعالیت زیرساخت IT باشد؛ بنابراین در طراحی آن، علاوه بر رک و تجهیزات، مواردی مانند برق، سرمایش، رطوبت، امنیت، اطفای حریق و کابلکشی را باید همزمان در نظر گرفت. سطح این الزامات نیز با توجه به مقیاس زیرساخت، اهمیت سرویسها و حساسیت اطلاعات تعیین میشود. در نهایت، پایش مداوم و نگهداری دورهای تجهیزات و سپردن تعمیر و عیبیابی به متخصصان، به کاهش خرابی و جلوگیری از توقف سرویسها کمک میکند.
برای طراحی اتاق سرور توسط کارشناسان متخصص این حوزه کافیست با شماره 0218363 تماس بگیرید.
